GSEB Solutions for ધોરણ ૦૯ Gujarati

GSEB std 10 science solution for Gujarati check Subject Chapters Wise::

પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ પછી લોકશાહી શાસન પરથી લોકોનો વિશ્વાસ કેમ ઉઠી ગયો તે સમજાવો.

Hide | Show

જવાબ : પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધના અંતે યુરોપના દેશોમાં ગરીબી, બેકારી, મોંઘવારી, ચીજવસ્તુઓની અછત વગેરે સમસ્યાઓ સર્જાઈ. પરિણામે લોકોની આર્થિક દુર્દશા થઇ. લોકોની આર્થિક સ્થિતિ સુધારવામાં તે સમયની લોકશાહી સરકારો અસમર્થ રહી. આથી મોટા ભાગના લોકોને લોકશાહી શાસન પરથી વિશ્વાસ ઉઠી ગયો.


વૈશ્વિક મહામંદી (ઈ.સ. 1923 - 1932) નું સર્જન શેમાંથી થયું તે સમજાવો.

Hide | Show

જવાબ : 24 ઓકટોબર, 1929ના રોજ યુ.એસ.એ. ના વોલ સ્ટ્રીટના શેરબજારમાં શેરોની કિંમત અચાનક ઘટી ગઈ. વિવેચકોએ ઘટનાને વોલ સ્ટ્રીટ સંકટ તરીકે ઓળખાવી. સંકટે વિશ્વના દેશોની આર્થિક સ્થિતિને અસ્થિર અને કમજોર બનાવી. તેમાંથી વૈશ્વિક મહામંદી (ઈ.સ. 1923 – 1932) થઇ.  


દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધના મુખ્ય પરિબળો જણાવો.

Hide | Show

જવાબ : દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધના મુખ્ય પરિબળો : (1) ઉગ્ર રાષ્ટ્રવાદ, (2) જૂથબંધીઓ, (3) લશ્કરવાદ, (4) રાષ્ટ્રવાદની નિષ્ફળતા, (5) વર્સેલ્સની સંધી, (6) એડોલ્ફ હિટલરની સામ્રાજ્યવાદી મહત્વકાંક્ષા અને (7) જર્મનીનું પોલેન્ડ પર આક્રમણ (તાત્કાલિક પરીબળ).


પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ પછી વિશ્વના દેશોએ કઈ જૂથબંધીઓ કરી તે જણાવો.

Hide | Show

જવાબ : પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ પછી વિશ્વના દેશોએ કરેલી જૂથબંધીઓ: (1) ફ્રાંસને જર્મનીનો મોટો ભય હતો. તેથી તેણે બેલ્જીયમ, પોલેન્ડ, રુમાનિયા અને ઝેકોસ્લેવેકીયા સાથે મૈત્રી કરારો કર્યા. (2) ઈટાલીએ ઝેકોસ્લેવેકિયા, યુગોસ્લાવિયા, રુમાનિયા, હંગેરી, ગ્રીસ, તુર્કી અને ઓસ્ટ્રીયા સાથે કરારો કર્યા. (3) ઇટાલીએ જર્મની અને જાપાનના સહયોગથી રોમ-બર્લિન-ટોકિયો ધરીની રચના કરી. (4) રશિયાએ જર્મની, તુર્કી, લીયુઆનીયા, ઈરાન વગેરે દેશો સાથે કરાર કર્યા. (5) ઇંગ્લેન્ડ અને ફ્રાન્સે લોકશાહી મુલ્યો ધરાવતા દેશોનું અલગ જૂથ રચ્યું.


રાષ્ટ્રસંઘને આક્રમણકારી પગલાં રોકવામાં નિષ્ફળતા કેમ મળી તે સમજાવો.

Hide | Show

જવાબ : રશીયા, જર્મની, ઇટાલી, જાપાન વગેરે દેશો રાષ્ટ્રસંઘમાંથી નીકળી ગયા. તેથી એ દેશોની યુદ્ધખોર અને આક્રમણકારી પ્રવૃત્તિઓ પર અંકુશ મુકવાનું રાષ્ટ્રસંઘ માટે અશક્ય થયુ. જાપાન, ઇટાલી અને જર્મની તેમની સત્તા લાલસા સંતોષવા નાના અને નબળાં રાષ્ટ્રો પર આક્રમણો કરવા લાગ્યા. રાષ્ટ્રસંઘને લશ્કરી પીઠબળ ન હોવાથી એમના આક્રમણકારી પગલા રોકવામાં તેને નિષ્ફળતા મળી.


દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધ શરુ થવા માટે કયું તાત્કાલિક પરિબળ કયું હતું તે જણાવો.

Hide | Show

જવાબ : જર્મનીના સરમુખ્ત્યાર હિટલરની સામ્રાજ્ય-લાલસાને કારણે યુરોપમાં યુદ્ધનું વાતાવરણ સર્જાયું. 1 સપ્ટેમ્બર, 1939ના દિવસે હિટલરે પોલેન્ડ પર આક્રમણ કર્યું. બ્રિટન અને ફ્રાન્સે જર્મનીને આ યુદ્ધ તાત્કાલિક બંધ કરવા ચેતવણી આપી. પરંતુ જર્મનીએ તેની અવગણના કરી. તેથી બ્રિટન અને ફ્રાન્સે પોલેન્ડના રક્ષણ માટે જર્મની સામે યુદ્ધ જાહેર કર્યું. આ રીતે દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધની શરૂઆત થઈ.


સંયુક્ત રાષ્ટ્રોની સ્થાપના કેમ કરી?

Hide | Show

જવાબ : વિશ્વમાં શાંતિ અને સલામતી જાળવવા; આંતરરાષ્ટ્રીય વીવાદાસ્પદ પ્રશ્નોને ચર્ચા, વાટાઘાટો કે લવાદીથી યુદ્ધ અટકાવવા, વિશ્વના દેશોને , સામાજિક અને સાંસ્કૃતિક વિકાસ સાધવા; શાસ્ત્રોના ઉત્પાદન પર નિયંત્રણ રાખવા; આંતરરાષ્ટ્રીય બંધુત્વ, સહકાર અને સમજણ વિકસાવવા અને માનવહકોનું રક્ષણ કરવા; વગેરે ઉચ્ચ આદર્શો અને ભાવનાઓ સાકાર કરવા માટે દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધ પછી સંયુક્ત રાષ્ટ્રો (UN)ની સ્થાપના કરવામાં આવી.


સંયુક્ત રાષ્ટ્રોના મુખ્ય અંગ ક્યા છે તે જણાવો.

Hide | Show

જવાબ : સંયુક્ત રાષ્ટ્રોના મુખ્ય અંગો નીચે મુજબ હતા : (1) સામાન્ય સભા (General Assembly), (2) સલામતી સમિતી (Security Counil), (3) આર્થિક અને સામાજિક સમિતિ (Economic and Social Council), (4) વાલીપણા સમિતિ (Trushteesheep council), (5) આંતરરાષ્ટ્રીય અદાલત (International court of justice), અને (6) સચિવાલય (Secretariat).


સંયુક્ત રાષ્ટ્રોની સામાન્ય સભાની મુખ્ય કામગીરી કઈ હતી તે સમજાવો.

Hide | Show

જવાબ : સંયુક્ત રાષ્ટ્રોની સામાન્ય સભાની મુખ્ય કામગીરી નીચે મુજબ હતી : (1) આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધોને લગતી કોઈપણ બાબત પર સામાન્ય સભા ચર્ચા કરી સલાહ, સૂચનો કે ભલામણો કરે છે. (2) સંયુક્ત રાષ્ટ્રોના મહામંત્રી દર વર્ષે સામાન્ય સભામાં અંદાજપત્ર રજુ કરે છે. એ અંદાજપત્ર સામાન્ય સભા મંજુર કરે છે તેમજ સંયુક્ત રાષ્ટ્રોના વિવિધ અંગોના ખર્ચની રકમની તે ફાળવણી કરે છે. (3) વિશ્વના રાષ્ટ્રોના આર્થિક વિકાસ, માનવ-અધિકાર, ની:શસ્ત્રીકરણ તેમજ વર્તમાન સમયના આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રશ્નોનું નિરાકરણ વગેરે બાબતો અંગે સામાન્ય સભા કામ કરે છે. (4) તે સંયુક્ત રાષ્ટ્રોના વિવિધ અંગોના સભ્યોની ચુંટણી કરે છે. (5) સામાન્ય સભા દર વર્ષે પોતાના પ્રમુખ અને ઉપપ્રમુખની ચુંટણી કરે છે.


ઠંડુ યુદ્ધને ટૂંકમાં સમજાવો.

Hide | Show

જવાબ : દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધ પછી વિશ્વના રાજકારણમાં અમેરિકા-તરફી અને રશિયા-તરફી એ બે પરસ્પર વિરોધી વિચારસરણીવાળા સત્તાજૂથો રચાયા. વિશ્વના નાના રાષ્ટ્રો પોતાની અનુકુળતા મુજબ આ બંને સત્તાજૂથોમાં જોડાયા. આ બંને સત્તાજૂથોએ એકબીજાના મતના ખંડન માટે તેમજ પોતાના મતના સમર્થન માટે વાક અને વિચાર યુદ્ધો કરી, શસ્ત્રો વગરની જે તંગ રાજકીય પરીસ્થીતિનું નિર્માણ કર્યું તેને ઠંડુ યુદ્ધ (cold war) કહેવામાં આવે છે.


મુસીલોનીએ ઈટાલીમાં ફાસિસ્ટ પક્ષની સ્થાપના કરી તે કારણ સહીત સમજાવો.

Hide | Show

જવાબ : પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધમાં ઇટાલી  વિજેતા મિત્રરાષ્ટ્રોના પક્ષમાં હતુ અને તેમના જ પક્ષમાં રહી યુદ્ધ લડ્યું હતું. યુદ્ધમાં ઈટાલીને 12 અબજ ડોલરનો જંગી ખર્ચ થયો હતો. યુદ્ધમાં ઇટાલીના 6 લાખ સૈનિકો માર્યા ગયા હતા. આમ, છતાં વિજેતા મિત્રરાષ્ટ્રોના જૂથો વર્સેલ્સની સંધી દ્વારા મન ગમતા પ્રદેશો લઇ લીધા. પ્રદેશોની વહેંચણીમાં ઇટાલીની ઉપેક્ષા થઇ. ઈટાલીને થયેલા અન્યાયથી પ્રજામાં ઉગ્ર અસંતોષ ફેલાયો. ઇટાલીના રાષ્ટ્રીય સ્વમાનભંગ માટે ઇટાલીની સરકાર જવાબદાર છે એમ માની ઇટાલીની પ્રજા પોતાના દેશનું સુકાન કોઈ શુરવીર યોદ્ધાના હાથમાં સોંપવા ઈચ્છતી હતી, જેથી તે રાષ્ટ્રીય અપમાનનો બદલો લઇ શકે. દેશને કપરા સંજોગોમાંથી બહાર કાઢવા માટે બેનિટો મુસીલીનીએ ઈટાલીમાં ફાસિસ્ટ પક્ષ ની સ્થાપના કરી.


વર્સેલ્સની સંધીમાં જ દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધના બી વવાયા હતા તે કારણ સહીત સમજાવો.

Hide | Show

જવાબ : પરાજિત જર્મનીને અત્યંત કડક શરતોવાળી વર્સેલ્સની સંધી સ્વીકારવાની ફરજ પાડવામાં આવી. જર્મનીને યુદ્ધ માટે જવાબદાર ગણી તેને પર 6.5 અબજ પાઉન્ડનો જંગી યુદ્ધદંડ લાદવામાં આવ્યો. આ સંધી મુજબ તેનો રૂહર પ્રાંત ફ્રાન્સે પડાવી લીધો. જર્મનીની રહાઈન નદી આંતરરાષ્ટ્રીય જળમાર્ગ માટે ખુલ્લી મુકવામાં આવી. જર્મનીના મોટા ભાગના સમૃદ્ધ ખનીજ પ્રદેશો પડાવી લેવામાં આવ્યા. વર્સેલ્સની સંધી જર્મની માટે અન્યાય અને અપમાનજનક હતી. જર્મનીના સરમુખત્યાર એડોલ્ફ હિટલરે વર્સેલ્સની સંધીને કાગળનું ચીથરુ કહીને ફગાવી દેવાની પ્રજાને હાકલ કરી. તેથી જર્મનીની પ્રજાને યુદ્ધનું પ્રોત્સાહન મળ્યું. આ સંધિથી જાપાનને પણ ઘણો અસંતોષ હતો. વર્સેલ્સની સંધિમાં ઇટાલીની ઉપેક્ષા થઇ હોવાથી તે પણ રોષે ભરાયું હતું. આમ, આ સંધિથી કેટલાય રાષ્ટ્રોને અન્યાય થયો હતો. આમ, વર્સેલ્સની અન્યાયી સંધિમાં જ દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધના બી વવાયા હતા.


હિટલરની ઉગ્ર સામ્રાજયવાદી નીતિ દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધ માટે જવાબદાર હતી તે કારણ સહિત સમજાવો.

Hide | Show

જવાબ : હિટલર ઉગ્ર રાષ્ટ્રવાદી હતો. તે કોઈપણ ભોગે જર્મનીની એકતા, સ્થિરતા અને સમૃદ્ધિ ઈચ્છતો હતો. તેથી તેણે ઉગ્ર સામ્રાજયવાદી નીતિ અપનાવી. 12 માર્ચ, 1938 ના રોજ હિટલરે ઓસ્ટ્રીયા પર આક્રમણ કરી તેની પર સત્તા જમાવી. મ્યુન્ચ સંમેલન પછી 1 ઓકટોબર, 1938ના રોજ તેણે ઝેકોસ્લોવેકિયા પર કબજો જમાવ્યો. માર્ચ, 1939માં તેણે લીયુઆનીયાનું મેમેલ (mamal) બંદર કબ્જે કર્યું. આમ, વર્સેલ્સની સંધિનો ભંગ કરી હિટલરે વિશાળ જર્મન રાષ્ટ્રનું સર્જન કર્યું. આમ, હિટલરની ઉગ્ર સામ્રાજ્યવાદી નીતિ દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધ માટે જવાબદાર હતી.


સંયુક્ત રાષ્ટ્રો (UN)માં આંતરરાષ્ટ્રીય અદાલતની સ્થાપના કેમ કરવામાં આવી છે તે કારણ સહીત જણાવો.

Hide | Show

જવાબ : કોઈપણ બે સભ્યરાષ્ટ્રોના રાજકીય કે અન્ય પ્રકારના વિવાદાસ્પ્દ પ્રશ્નોને ન્યાયી રીતે અને આંતરરાષ્ટ્રીય સિદ્ધાંતો મુજબ ઉકેલવા માટે સંયુક્ત રાષ્ટ્રો (UN)માં આંતરરાષ્ટ્રીય અદાલતની સ્થાપના કરવામાં આવી. સંયુક્ત રાષ્ટ્રોનું સભ્યપદ ન ધરાવતા દેશો પણ ન્યાય મેળવવા માટે આંતરરાષ્ટ્રીય અદાલત સમક્ષ ફરિયાદ કરી શકે છે.


ઈટાલીમાં ફાસિસ્ટ પક્ષની સ્થાપના કોણે કરી તે જણાવો.

Hide | Show

જવાબ : બેનિટો મુસોલીનીએ ઈટાલીમાં ફાસિસ્ટ પક્ષની સ્થાપના કરી.


ઈટાલીના સરમુખત્યારનું નામ શું હતું તે જણાવો.

Hide | Show

જવાબ : ઈટાલીના સરમુખત્યારનું નામ બેનિટો મુસોલીની હતું.


ફાસિસ્ટ પક્ષનું પ્રતિક જણાવો.

Hide | Show

જવાબ : ફાસિસ્ટ પક્ષનું પ્રતિક લાકડાની ભારી અને કુહાડી હતું.


ફાસેજે નો અર્થ આપો.

Hide | Show

જવાબ : ફાસેજે નો અર્થ બધી વસ્તુઓ પર રાજ્યનો અધિકાર એવો થાય છે.


મુસોલીનીનો મુદ્રાલેખ જણાવો.

Hide | Show

જવાબ : મુસોલીનીનો મુદ્રાલેખ હતો : એક પક્ષ અને એક નેતા.


ફાસિસ્ટ પક્ષના સ્વયંસેવકોના ગણવેશનો રંગ કયો હતો?

Hide | Show

જવાબ : ફાસિસ્ટ પક્ષના સ્વયંસેવકોના ગણવેશનો રંગ કાળો હતો.


મુસોલીનીએ તુર્કી પાસેથી ક્યા ટાપુઓ પડાવેલા તે જણાવો.

Hide | Show

જવાબ : મુસોલીનીએ તુર્કી પાસેથી ભૂમધ્ય સમુદ્રના રહોડ્ઝ અને ડોડીકાનીઝ ટાપુઓ પડાવી લીધા.


મુસોલીનીએ નિર્માણ કરેલી ધરીનું નામ જણાવો.

Hide | Show

જવાબ : મુસોલીનીએ જર્મની અને જાપાનના સહયોગથી રોમ-બર્લિન-ટોકિયો ધરીનું નિર્માણ કર્યું હતું.


ફાસીવાદ શબ્દ શેમાંથી મળ્યો છે?

Hide | Show

જવાબ : ફાસીવાદ શબ્દ ઇટાલીના ફાસેજે શબ્દમાંથી મળ્યો હતો.


જર્મનીને વર્સેલ્સની સંધી પર સહી કરવાની ફરજ કોણે પાડી તે જણાવો.

Hide | Show

જવાબ : પેરીસની શાંતિ પરિષદે જર્મનીને વર્સેલ્સની સંધી પર સહી કરવાની ફરજ પાડી.


એડોલ્ફ હિટલર ક્યા પક્ષમાં હતો અને તે પક્ષ પછી ક્યા નામે જાણીતો થયો તે જણાવો.

Hide | Show

જવાબ : એડોલ્ફ હિટલર રાષ્ટ્રીય સમાજવાદી જર્મન કામદાર પક્ષમાં જોડાયો. તે પક્ષ નાઝી પક્ષ ના નામે જાણીતો છે.


હિટલરે જર્મનીમાં સરમુખત્યારશાહીની સ્થાપના કઈ રીતે કરી તે જણાવો.

Hide | Show

જવાબ : જર્મનીના રાષ્ટ્રપતિ હિન્ડેનબર્ગનુ અવસાન થતા હિટલરે રાષ્ટ્રપતિ પદ ધારણ કર્યું અને જર્મનીમાં સરમુખત્યારશાહીની સ્થાપના કરી.


જર્મનીના સરમુખત્યારનું નામ જણાવો.

Hide | Show

જવાબ : એડોલ્ફ હિટલર એ જર્મનીના સરમુખત્યારનું નામ છે.


જર્મન પ્રજા હિટલરને શું માનતી હતી તે જણાવો.

Hide | Show

જવાબ : જર્મન પ્રજા હિટલરને ફ્યુહરર (તારણહાર) માનતી હતી.


નાઝી પક્ષના સૈનિકો કેવા પોષાકો પહેરતા હતા?

Hide | Show

જવાબ : નાઝી પક્ષના સૈનિકો ભૂરા રંગનો લશ્કરી પોષાક પહેરતા અને ખભા પર લાલ રંગનું સ્વસ્તિકનું ચિહ્ન ધારણ કરતા.


હિટલર મુખ્ય ધ્યેય કયું હતું તે જણાવો.

Hide | Show

જવાબ : હિટલરનું મુખ્ય ધ્યેય જર્મનીને એક મહત્વની સત્તા બનાવાનું હતું.


દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધ તરફ દોરી જતા મહત્વના કારણો જણાવો.

Hide | Show

જવાબ : હિટલરનો વિસ્તારવાદ, હિટલરના પડોશી દેશો સાથેના લશ્કરી પગલાં અને હિટલરની ચોક્કસ જુથનો નાશ કરવાની નીતિ દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધ તરફ દોરી જતા મહત્વના કારણો હતા.


વોલ સ્ટ્રીટ સંકટ નું સર્જન ક્યારે થયું હતું તે જણાવો.

Hide | Show

જવાબ : વોલ સ્ટ્રીટ સંકટ 24 ઓકટોબર, 1929ના રોજ સર્જાયું હતું.


વૈશ્વિક મહામંદીનું સર્જન શેમાંથી થયું તે જણાવો.

Hide | Show

જવાબ : 24 ઓકટોબર, 1929ના અમેરિકાના શેરબજારમાં સર્જાયેલા વોલ સ્ટ્રીટ સંકટે વિશ્વભરની આર્થિક સ્થિતિને ડામાડોળ બનાવી હતી. તેમાંથી વૈશ્વિક મહામંદીનું સર્જન થયું હતું.


દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધ થવા પાછળ કઈ સંધી જવાબદાર હતી તે જણાવો.

Hide | Show

જવાબ : દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધ થવા પાછળ ઈ.સ.1919માં થયેલી વર્સેલ્સની સંધી જવાબદાર હતી.


ક્યા સંકટે વિશ્વભરની આર્થિક સ્થિતિને ડામાડોળ કરી હતી તે જણાવો.

Hide | Show

જવાબ : 24 ઓકટોબર, 1929ના અમેરિકાના શેરબજારમાં સર્જાયેલા વોલ સ્ટ્રીટ સંકટે વિશ્વભરની આર્થિક સ્થિતિને ડામાડોળ બનાવી હતી.


પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ પછી ક્યા દેશોમાં ઉગ્રરાષ્ટ્રવાદનો વિકાસ થયો તે જણાવો.

Hide | Show

જવાબ : પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ પછી જર્મની, જાપાન અને ઈટાલીમાં ઉગ્રરાષ્ટ્રવાદનો વિકાસ થયો.


પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ પછી ફ્રાન્સે ક્યા દેશો સાથે મૈત્રીકરારો કર્યા તે જણાવો.

Hide | Show

જવાબ : પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ પછી ફ્રાન્સે બેલ્જીયમ, પોલેન્ડ, રુમાનિયા, ઝેકોસ્લેવેકિયા વગેરે દેશો સાથે મૈત્રીકરારો કર્યા.


પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ પછી ઈટાલીએ ક્યા દેશો સાથે મૈત્રીકરારો કર્યા તે જણાવો.

Hide | Show

જવાબ : પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ પછી ઈટાલીએ ઝેકોસ્લોવેકિયા, યુગોસ્લાવીયા, રુમાનિયા, હંગેરી, ગ્રીસ, તુર્કી અને ઓસ્ટ્રીયા સાથે મૈત્રીકરારો કર્યા.


પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ પછી રશિયાએ ક્યા દેશો સાથે કરારો કર્યા તે જણાવો.

Hide | Show

જવાબ : પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ પછી રશિયાએ જર્મની, તુર્કી, લીયુઆનીયા અને ઈરાન સાથે કરાર કર્યા.


ઈટાલીએ જર્મની અને જાપાનના સહયોગથી રોમ-બર્લિન-ટોકિયો ધરીની રચના કરી.

Hide | Show

જવાબ : ઈટાલીએ જર્મની અને જાપાનના સહયોગથી રોમ-બર્લિન-ટોકિયો ધરીની રચના કરી.


જર્મનીએ ક્યા દેશ સાથે બિનઆક્રમણ સંધી કરી તે જણાવો.

Hide | Show

જવાબ : જર્મનીએ રશિયા સાથે બિનઆક્રમણ સંધી કરી.


રાષ્ટ્રસંઘ ક્યા ક્યા આક્રમણો રોકવા નિષ્ફળ ગયુ તે જણાવો.

Hide | Show

જવાબ : રાષ્ટ્રસંઘ જાપાનનું મંચુરિયા પરનું આક્રમણ, ઇટાલીનું એબેસીનીયા પરનું આક્રમણ તથા જર્મનીનું ઓસ્ટ્રીયા અને ઝેકોસ્લોવેકિયા પરનું આક્રમણ રોકવામાં નિષ્ફળ ગયો.


રાષ્ટ્રસંઘની સૌથી મોટી નિર્બળતા કઈ હતી તે જણાવો.

Hide | Show

જવાબ : રાષ્ટ્રસંઘ જુદા જુદા રાષ્ટ્રોની જૂથબંધીઓ અટકાવી શક્યો નહિ, એ તેની સૌથી મોટી નિર્બળતા હતી.


કોની મહત્વકાંક્ષાથી દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધ થયું?

Hide | Show

જવાબ : જર્મનીના સરમુખત્યાર એડોલ્ફ હિટલરની સામ્રાજ્યવાદી મહત્વકાંક્ષાથી દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધ થયું.


દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધ ક્યારે થયું?

Hide | Show

જવાબ : દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધ 1 સપ્ટેમ્બર,1939 ના રોજ થયું.


દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધ ક્યા ક્યા દેશોના બે જૂથો વચ્ચે થયુ?

Hide | Show

જવાબ : દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધમાં એક પક્ષે મિત્રરાષ્ટ્રો તરીકે ઓળખાતા બ્રિટન, ફ્રાંસ, રશિયા, અમેરિકા, અને તેમના મિત્રરાષ્ટ્રો હતા. અને બીજાપક્ષે ધરી રાષ્ટ્રો તરીકે ઓળખાતા જર્મની, ઇટાલી, જાપાન અને તેમના રાષ્ટ્રો હતા. દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધ આ બે જૂથો વચ્ચે લડાયું હતું.


અમેરિકાએ જાપાનના ક્યા બે શહેરો પર અણુબોમ્બ ફેંક્યા હતા તે જણાવો.

Hide | Show

જવાબ : અમેરિકાએ જાપાનના હીરોશીમા અને નાગાસાકી શહેરો પર અણુબોમ્બ ફેંક્યા હતા.


દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધ ક્યારે અને કઈ રીતે અંત આવ્યો તે જણાવો.

Hide | Show

જવાબ : જાપાને મિત્રરાષ્ટ્રોની શરણાગતી સ્વીકારતા 11 ઓગસ્ટ, 1945 ના દિવસે દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધનો અંત આવ્યો.


કોના નેતૃત્વ નીચે ચીનમાં સામ્યવાદી શાસનની સ્થાપના થઇ અને ક્યારે થઇ તે જવાબ આપો.

Hide | Show

જવાબ : માઓ-ત્સે-તુંગના નેતૃત્વ હેઠળ ઈ.સ. 1949માં સામ્યવાદી શાસનની સ્થાપના થઈ.


સંયુક્ત રાષ્ટ્રોની (United Nations)ની સ્થાપના ક્યારે થઇ તે જણાવો.

Hide | Show

જવાબ : 24 ઓકટોબર, 1945ના દિવસે સંયુક્ત રાષ્ટ્રોની (United Nations)ની સ્થાપના કરવામાં આવી.


સંયુક્ત રાષ્ટ્રો (United Nations)નું મુખ્ય કાર્યાલય ક્યાં છે?

Hide | Show

જવાબ : સંયુક્ત રાષ્ટ્રો (United Nations)નું મુખ્ય કાર્યાલય અમેરિકાના ન્યુયોર્ક શહેરમાં છે.


દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન અમેરિકાના પ્રમુખ રૂઝવેલ્ટે કઈ બાબતોની જાહેરાત કરી હતી તે જણાવો.

Hide | Show

જવાબ : દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન અમેરિકાના પ્રમુખ રૂઝવેલ્ટે આ બાબતોની આ ચાર સ્વતંત્રતાઓની જાહેરાત કરી : (1) વિચાર અને વાણીસ્વાતંત્રય, (2) ધાર્મિક વાણીસ્વાતંત્રય, (3) આર્થિક વાણીસ્વાતંત્રય અને (4) ભયમાંથી મુક્તિનો અધિકારો.


મોસ્કો જાહેરાત ની વ્યાખ્યા આપો.

Hide | Show

જવાબ : ઓકટોબર 1943માં બ્રિટન, અમેરિકા, રશિયા અને ચીનના વિદેશ પ્રધાનો વિશ્વશાંતિ અંગે ચર્ચા કરવા માટે રશિયાની રાજધાની મોસ્કો ખાતે ભેગા થયા. તેમણે કરેલી જાહેરાત મોસ્કો જાહેરાત તરીકે ઓળખાય છે.


દર વર્ષે ક્યા દિવસને યુ.એન.ડે. (United Nations Day) તરીકે ઉજવાય છે તે જણાવો.

Hide | Show

જવાબ : દર વર્ષે વિશ્વભરમાં 24 ઓકટોબરના દિવસને યુ.એન.ડે. (United Nations Day) તરીકે ઉજવાય છે.


હાલ (ઈ.સ. 2016માં) સંયુક્ત રાષ્ટ્રોની સભ્યસંખ્યા કેટલી છે તે જણાવો.

Hide | Show

જવાબ : હાલ (ઈ.સ. 2016માં) સંયુક્ત રાષ્ટ્રોની સભ્યસંખ્યા 193 છે.


સંયુક્ત રાષ્ટ્રોના મુખ્ય અંગો કેટલા છે તે જણાવો.

Hide | Show

જવાબ : સંયુક્ત રાષ્ટ્રોના મુખ્ય અંગો 6 છે.


આંતરરાષ્ટ્રીય અદાલત ક્યાં આવેલી છે?

Hide | Show

જવાબ : આંતરરાષ્ટ્રીય અદાલત નેધરલેન્ડઝના હેગ શહેરમાં આવેલી છે.


સંયુક્ત રાષ્ટ્રોનું સૌથી મોટું અંગ જણાવો.

Hide | Show

જવાબ : સંયુક્ત રાષ્ટ્રોનું સૌથી મોટું અંગ સામાન્ય સભા છે.


સંયુક્ત રાષ્ટ્રોનું સૌથી મહત્વનું અંગ જણાવો.

Hide | Show

જવાબ : સંયુક્ત રાષ્ટ્રોનું સૌથી મહત્વનું અંગ સલામતી સમીતી છે.


ક્યા ક્યા રાષ્ટ્રો સલામતી સમીતીના કાયમી સભ્યો છે તે જણાવો.

Hide | Show

જવાબ : અમેરિકા, બ્રિટન, ફ્રાંસ, રશિયા અને ચીન સલામતી સમિતિના કાયમી સભ્યો છે.


વીટો પાવર (Veto)ની વ્યાખ્યા આપો.

Hide | Show

જવાબ : વીટો પાવર (Veto) એટલે સલામતી સમિતિના કાયમી સભ્યોની નકારાત્મક મત આપવાની અસાધારણ સત્તા.


સલામતી સમિતિનું મુખ્ય કાર્ય જણાવો ?

Hide | Show

જવાબ : આંતરરાષ્ટ્રીય સલામતી અને શાંતિ જાળવવી એ સલામતી સમિતિનું મુખ્ય કાર્ય છે.


આર્થિક અને સામાજિક સમિતિનું મુખ્ય કાર્ય જણાવો ?

Hide | Show

જવાબ : ધર્મ, જાતી, પ્રદેશ વગેરેના ભેદભાવ વિના વિશ્વના રાષ્ટ્રોની પ્રજાનું જીવનધોરણ ઊંચું લાવવાના પ્રયત્નો કરવા એ આર્થિક અને સામાજિક સમિતિનું મુખ્ય કાર્ય છે.


વિશ્વ-આરોગ્ય સંસ્થાનું મુખ્ય કાર્ય જણાવો.

Hide | Show

જવાબ : વિશ્વની પ્રજા માટે સ્વાસ્થ્ય સુધારણાના કાર્યો કરવા એ વિશ્વ-આરોગ્ય સંસ્થાનું મુખ્ય કાર્ય છે.


યુનિસેફ (UNISEF)નું મુખ્ય કાર્ય જણાવો?

Hide | Show

જવાબ : વિશ્વના બાળકોનું સ્વાસ્થ્ય સુધારવા પૌષ્ટિક આહાર, શિક્ષણ અને બાળકલ્યાણની પ્રવૃત્તિઓ કરવી એ યુનિસેફ (UNISEF)નું મુખ્ય કાર્ય છે.


યુનેસ્કો (UNESCO) ની વ્યાખ્યા આપો?

Hide | Show

જવાબ : યુનેસ્કો (UNESCO) સંયુક્ત રાષ્ટ્રોની શૈક્ષણિક, વૈજ્ઞાનિક અને સાંસ્કૃતિક ક્ષેત્રે કામ કરતી સંસ્થા છે.


આંતરરાષ્ટ્રીય અદાલતમાં કુલ કેટલા ન્યાયમૂર્તિઓ હોય છે તે જણાવો?

Hide | Show

જવાબ : આંતરરાષ્ટ્રીય અદાલતમાં કુલ 15 ન્યાયમૂર્તિઓ હોય છે.


સચિવાલયના મહામંત્રીની નિમણુક કોણ કરે છે તે જણાવો?

Hide | Show

જવાબ : સચિવાલયના મહામંત્રીની નિમણુક સલામતી સમિતિના ભલામણથી સામાન્ય સભા કરે છે.


સંયુક્ત રાષ્ટ્રોનું સચિવાલય ક્યા આવેલું છે તે જણાવો?

Hide | Show

જવાબ : સંયુક્ત રાષ્ટ્રોનું સચિવાલય યુ.એસ.એ. ના ન્યુયોર્ક શહેરમાં આવેલું છે.


રાષ્ટ્રસંઘને આક્રમણકારી પગલા રોકવામાં કેમ નિષ્ફળતા મળી એ કારણ સહીત સમજાવો ?

Hide | Show

જવાબ : રશિયા, જર્મની, ઇટાલી, જાપાન વગેરે દેશો રાષ્ટ્રસંઘમાંથી નીકળી ગયા. તેથી એ દેશોની યુદ્ધખોર અને આક્રમણકારી પ્રવૃત્તિઓ પર અંકુશ મુકવાનું રાષ્ટ્રસંઘ માટે અશક્ય થયું.


સંયુક્ત રાષ્ટ્રોની સ્થાપના કેમ કરવામાં આવી તે જણાવો?

Hide | Show

જવાબ : વિશ્વમાં શાંતિ અને સલામતી જાળવવા, આંતરરાષ્ટ્રીય વિવાદાસ્પદ પ્રશ્નોને ચર્ચા, વાટાઘાટો કે લવાદીથી ઉકેલી યુદ્ધ અટકાવવા, વિશ્વના દેશોને આર્થિક, સામાજિક અને સાંસ્કૃતિક વિકાસ સાધવા, શસ્ત્રોના ઉત્પાદન પર નિયંત્રણ રાખવા, આંતરરાષ્ટ્રીય બંધુત્વ, સહકાર અને સમજણ વિકસાવવા અને માનવ હકોનું રક્ષણ કરવા, વગેરે ઉચ્ચ આદર્શો અને ભાવનાઓ સાકાર કરવા માટે.


મુસોલીનીએ ઈટાલીમાં ફાસિસ્ટ પક્ષની સ્થાપના કેમ કરી તે કારણ સહીત જણાવો?

Hide | Show

જવાબ : પ્રથમ વિશ્વયુધ્ધને અંતે થયેલી વર્સેલ્સની સંધીમાં ઈટાલીને થયેલા અન્યાયથી પ્રજામાં ઉગ્ર અસંતોષ ફેલાયો. ઇટાલીના રાષ્ટ્રીય સ્વમાનભંગ માટે ઇટાલીની સરકાર જવાબદાર છે એમ માનીને ઇટાલીની પ્રજા પોતાના દેશનું સુકાન કોઈ શુરવીર યોધ્ધાના હાથમાં સોંપવા ઈચ્છતી હતી. તે રાષ્ટ્રીય અપમાનનો બદલો લઇ શકે.


સંયુક્ત રાષ્ટ્રોમાં આંતરરાષ્ટ્રીય અદાલતની સ્થાપના કેમ કરવામાં આવી તે કારણ સહીત સમજાવો?

Hide | Show

જવાબ : કોઈપણ બે સભ્યરાષ્ટ્રોના રાજકીય કે અન્ય પ્રકારના વિવાદાસ્પદ પ્રશ્નોને ન્યાયી રીતે અને આંતરરાષ્ટ્રીય સિધ્ધાંતો મુજબ ઉકેલવા માટે સંયુક્ત રાષ્ટ્રોમાં આંતરરાષ્ટ્રીય અદાલતની સ્થાપના કરવામાં આવી.


પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ પછી લોકશાહી શાસન પરથી યુરોપના લોકોનો વિશ્વાસ કેમ ઉઠી ગયો ? કારણ સહીત સમજાવો.

Hide | Show

જવાબ : પ્રથમ વિશ્વયુધ્ધના અંતે યુરોપના દેશોમાં ગરીબી, બેકારી, મોંઘવારી, ચીજ-વસ્તુઓની અછત વગેરે સમસ્યાઓ સર્જાઈ. પરિણામે લોકોની આર્થિક દુર્દશા થઇ. લોકોની આર્થિક સ્થિતિ સુધારવામાં તે સમયની લોકશાહી સરકારો અસમર્થ રહી.


વર્સેલ્સની સંધિમાં જ દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધના બી વવાયા હતા? કારણ સહીત સમજાવો.

Hide | Show

જવાબ : વર્સેલ્સની સંધી પરાજિત જર્મની માટે અન્યાયી અને અપમાનજનક હતી. તેમજ આ સંધિથી ઇટાલી સહીત કેટલાક રાષ્ટ્રોને અન્યાય થયો હતો.


હિટલરની ઉગ્ર સામ્રાજ્યવાદી નીતિ દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધ માટે જવાબદાર હતી ? કારણ સહીત સમજાવો.

Hide | Show

જવાબ : હિટલર ઉગ્ર રાષ્ટ્રવાદી હતો. તે કોઈપણ ભોગે જર્મનીની એકતા, સ્થિરતા અને સમૃદ્ધિ ઈચ્છતો હતો. તેથી તેણે ઉગ્ર સામ્રાજ્યવાદી નીતિ અપનાવી.


ઈ.સ. 1929 થી 1932 વૈશ્વિક મહામંદીનું સર્જન થયું ? કારણ સહીત સમજાવો.

Hide | Show

જવાબ : 24 ઓકટોબર, 1929 ના દિવસે યુ.એસ.એ. ના વોલ સ્ટ્રીટ નામના શેરબજારમાં શેરોની કિંમતો અચાનક ઘટી ગઈ. વોલ સ્ટ્રીટ સંકટે વિશ્વના દેશોની આર્થીક સ્થિતિ અસ્થિર અને કમજોર બનાવી.


1 સપ્ટેમ્બર, 1939 ના દિવસે દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધ શરુ થયું ? કારણ સહીત સમજાવો.

Hide | Show

જવાબ : આ દિવસે જર્મનીએ પોલેન્ડ પર આક્રમણ કર્યું હતું.


દ્વિતીય વિશ્વયુધ્ધમાં અમેરિકા મિત્રરાષ્ટ્રોના પક્ષમાં જોડાયું ? કારણ સહીત સમજાવો.

Hide | Show

જવાબ : જાપાને પેસિફિક મહાસાગરમાં આવેલા અમેરિકાના હવાઈ  ટાપુઓના લશ્કરી મથક પર્લહાર્બર પર હુમલો કરીને, અમેરિકન નૌકાદળની ભારી ખુવારી કરી.


વિશ્વભરમાં દરવર્ષે 24 ઓકટોબરના દિવસને યુ.એન. દિવસ તરીકે કેમ ઉજવવામાં આવે છે ? કારણ સહીત સમજાવો.

Hide | Show

જવાબ : આ દિવસે અમેરિકાના સન ફ્રાન્સીસ્કોમાં 51 સભ્યરાષ્ટ્રોએ સંયુક્ત રાષ્ટ્રો (United Nations)ની સ્થાપના કરી.


ઠંડુ યુદ્ધની સંકલ્પના સમજાવો ?

Hide | Show

જવાબ : દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધ પછી વિશ્વના રાજકારણમાં લોકશાહી દેશ અમેરિકા-તરફી અને સામ્યવાદી દેશ રશિયા-તરફી બે પરસ્પર વિરોધી વિચારસરણીવાળા સત્તાજૂથો રચાયા. આ બંને સત્તાજૂથોએ એકબીજાના મતના ખંડન માટે તેમજ પોતાના મતના સમર્થન માટે વાણી અને વિચારના યુધ્ધો કરી, શસ્ત્ર વગરની તંગ રાજકીય પરિસ્થિતિનું નિર્માણ કર્યું. જે ઠંડા યુદ્ધ (cold war) તરીકે ઓળખાઈ.


ફાઓ ની સંકલ્પના સમજાવો.

Hide | Show

જવાબ : FAO - food and agriculture organisation. તે આંતરરાષ્ટ્રીય અન્ન અને કૃષિ સંસ્થાના નામે ઓળખાય છે, તે વિશ્વના બધા રાષ્ટ્રોમાં કૃષિ-ઉત્પાદનો, જંગલો, માછલીઓ વગેરેનું ઉત્પાદન વધારવાનું તેમજ પોષણનું ધોરણ ઊંચું લાવવાનું કામ કરે છે.


યુનિસેફની સંકલ્પના સમજાવો.

Hide | Show

જવાબ : UNICEF - United Nations internationls childrens emergency fund. તે વિશ્વના બાળકોનું સ્વાસ્થ્ય સુધારવા પૌષ્ટિક આહારની અને બાળ-કલ્યાણની પ્રવૃત્તિઓ કરે છે.


યુનેસ્કોની સંકલ્પના સમજાવો?

Hide | Show

જવાબ : UNESCO - United Nations Educationals Scientific Cultural Organisation. તે દુનિયાના બધા દેશોમાં શૈક્ષણિક, વૈજ્ઞાનિક અને સાંસ્કૃતિક પ્રવૃત્તિઓ દ્વારા આંતરરાષ્ટ્રીય સહકાર વધારવાનું કામ કરે છે.


ફાસેજે શબ્દની સંકલ્પના સમજાવો ?

Hide | Show

જવાબ : ઇટાલીના ફાસેજે શબ્દમાંથી ફાંસીવાદ શબ્દ બનેલો છે. બધી વસ્તુઓ પર રાજ્યનો અધિકાર એવો ફાસેજેનો અર્થ થાય છે.


સંયુક્ત રાષ્ટ્રો શબ્દની સંકલ્પના સમજાવો ?

Hide | Show

જવાબ : સંયુક્ત રાષ્ટ્રો એટલે United Nations. દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધ પછી વિશ્વમાં શાંતી, સલામતી અને સહ-અસ્તિત્વના હેતુથી 24 ઓકટોબર, 1945ના રોજ સંયુક્ત રાષ્ટ્રો નામની વિશ્વ સંસ્થાની સ્થાપના કરવામાં આવી. તેનું મુખ્ય કાર્યાલય યુ.એસ.એ. ના ન્યુયોર્ક શહેરમાં રાખવામાં આવ્યું છે.


પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ પછી કેટલાક રાષ્ટ્રોમાં ક્યા પ્રકારની સરકારનો ઉદય થયો ? તે જણાવો.

Hide | Show

જવાબ : પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ પછી કેટલાક રાષ્ટ્રોમાં સરમુખત્યારશાહી સરકારનો ઉદય થયો હતો.


ઈટાલીમાં કઈ સરમુખત્યારશાહીનો ઉદય થયો ? તે જણાવો.

Hide | Show

જવાબ : ઈટાલીમાં ફાંસીવાદ સરમુખત્યારશાહીનો ઉદય થયો હતો.


જર્મનીમાં કઈ સરમુખત્યારશાહીનો ઉદય થયો હતો ? તે જણાવો.

Hide | Show

જવાબ : જર્મનીમાં નાઝીવાદ સરમુખત્યારશાહીનો ઉદય થયો હતો.


ઈટાલીમાં ફાસિસ્ટ પક્ષની સ્થાપના કોણે કરી ? તે જણાવો.

Hide | Show

જવાબ : ઈટાલીમાં ફાસિસ્ટ પક્ષની સ્થાપના બેનિટો મુસોલીનીએ કરી હતી.


લાકડાની ભારી અને કુહાડી ક્યા પક્ષનું પ્રતિક હતું ? તે જણાવો.

Hide | Show

જવાબ : લાકડાની ભારી અને કુહાડી ફાસિસ્ટ પક્ષનું પ્રતિક હતું.


ફાંસીવાદ ઇટાલીના ક્યા શબ્દ પરથી આવ્યો છે ? તે જણાવો.

Hide | Show

જવાબ : ફાંસીવાદ ઇટાલીના ફાસેજે શબ્દ પરથી આવ્યો છે.


એક પક્ષ અને એક નેતા કોનો મુદ્રાલેખ હતો ? તે જણાવો.

Hide | Show

જવાબ : એક પક્ષ અને એક નેતા મુસોલીનીએ આપેલો મુદ્રાલેખ હતો.


ફાસિસ્ટ પક્ષનો ગણવેશ ક્યા રંગનો હતો ? તે જણાવો.

Hide | Show

જવાબ : ફાસિસ્ટ પક્ષનો ગણવેશ કાળા રંગનો હતો.


જર્મનીને કઈ સંધી પર સહી કરવાની ફરજ પાડી ? તે જણાવો.

Hide | Show

જવાબ : જર્મનીને વર્સેલ્સની સંધી પર સહી કરવાની ફરજ પાડી.


નાઝી પક્ષની વિચારસરણીમાં કોનો સમન્વય હતો ? તે જણાવો.

Hide | Show

જવાબ : નાઝી પક્ષની વિચારસરણીમાં રાષ્ટ્રવાદ અને સમાજવાદનો સમન્વય હતો.


જર્મનીમાં સરમુખત્યારશાહી કોણે સ્થાપી હતી ? તે જણાવો.

Hide | Show

જવાબ : જર્મનીમાં સરમુખત્યારશાહી એડોલ્ફ હિટલરે સ્થાપી હતી.


જર્મન પ્રજા હિટલરને શું માનતી હતી ? તે જણાવો.

Hide | Show

જવાબ : જર્મન પ્રજા હિટલરને ફયુહરર (તારણહાર) માનતી હતી.


નાઝીવાદના સૈનિકો ક્યા રંગનો લશ્કરી પોષાક પહેરતા હતા ? તે જણાવો.

Hide | Show

જવાબ : નાઝીવાદના સૈનિકો ભૂરા રંગનો લશ્કરી પોષાક પહેરતા હતા.


નાઝીવાદના સૈનિકો ખભા પર કયું પ્રતિક લગાવતા હતા ? તે જણાવો.

Hide | Show

જવાબ : નાઝીવાદના સૈનિકો ખભા પર સ્વસ્તિકનું પ્રતિક લગાવતા હતા.


બીજા વિશ્વયુધ્ધના અંત સુધીમાં માર્યા ગયેલા યહુદીઓની ઘટના ક્યા નામે ઓળખાય છે ? તે બતાવો.

Hide | Show

જવાબ : બીજા વિશ્વયુધ્ધના અંત સુધીમાં માર્યા ગયેલા યહુદીઓની ઘટના હોલોકાસ્ટ (નરસંહાર)ના નામે ઓળખાય છે.


જાપાનની કઈ પ્રવૃત્તિઓને પશ્ચિમના દેશો રોકી શક્યા નહિ ? તે જણાવો.

Hide | Show

જવાબ : જાપાનની સામ્રાજ્યવાદી પ્રવૃત્તિઓને પશ્ચિમના દેશો રોકી શક્યા નહિ.


જાપાનના લશ્કરી રાષ્ટ્રવાદે કઈ નીતિ વ્યાપક બનાવી ? તે જણાવો.

Hide | Show

જવાબ : જાપાનના લશ્કરી રાષ્ટ્રવાદે વિસ્તારવાદ નીતિ વ્યાપક બનાવી.


જાપાને મંચુરિયામાં પોતાની કઈ સરકાર સ્થાપી ? તે બતાવો.

Hide | Show

જવાબ : જાપાને મંચુરિયામાં પોતાની મંચુકો સરકાર સ્થાપી હતી.


જાપાનના ક્યા શહેનશાહે દેશની સામ્રાજ્યવાદી પ્રવૃત્તિને ઉત્તેજન આપ્યું ? તે જણાવો.

Hide | Show

જવાબ : જાપાનના હિરોહીટોએ દેશની સામ્રાજ્યવાદી પ્રવૃત્તિને ઉત્તેજન આપ્યું.


વોલ સ્ટ્રીટ સંકટમાંથી કઈ સ્થિતિનું સર્જન થયું હતું ? તે જણાવો.

Hide | Show

જવાબ : વોલ સ્ટ્રીટ સંકટમાંથી વિશ્વ મહામંદીનું સર્જન થયું હતું.


કઈ સંધિમાં દ્વિતીય વિશ્વયુધ્ધના બીજ વવાઈ ગયા હતા ? તે જણાવો.

Hide | Show

જવાબ : વર્સેલ્સની સંધીમાંજ દ્વિતીય વિશ્વયુધ્ધના બીજ વવાઈ ગયા હતા.


જર્મનીએ રશિયા સાથે કઈ સંધી કરી હતી ? તે જણાવો.

Hide | Show

જવાબ : જર્મનીએ રશિયા સાથે બિનઆક્રમક સંધી કરી હતી.


જર્મનીના સરમુખત્યાર હિટલરે વર્સેલ્સની સંધીને શું કહીને ફગાવી દેવાની હાકલ કરી ? તે જણાવો.

Hide | Show

જવાબ : જર્મનીના સરમુખત્યાર હિટલરે વર્સેલ્સની સંધીને કાગળનું ચીથરું કહીને ફગાવી દેવાની હાકલ કરી.


દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધના પાયામાં કોણ હતું ? તે જણાવો.

Hide | Show

જવાબ : દ્વિતીય વિશ્વયુધ્ધના પાયામાં હિટલર હતો.


હિટલરના સામ્રાજ્યવાદીનો પહેલો શિકાર કયો દેશ બન્યો હતો ? તે બતાવો.

Hide | Show

જવાબ : હિટલરના સામ્રાજ્યવાદીનો પહેલો શિકાર ઓસ્ટ્રીયા બન્યો હતો.


હિટલરની કઈ નીતિ બીજા વિશ્વયુદ્ધ માટે જવાબદાર હતી ? તે જણાવો.

Hide | Show

જવાબ : હિટલરની સામ્રાજ્યવાદી નીતિ બીજા વિશ્વયુદ્ધ માટે જવાબદાર હતી.


દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધના પ્રારંભે જર્મનીએ ક્યા દેશ પર આક્રમણ કર્યું હતું ? તે જણાવો.

Hide | Show

જવાબ : દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધના પ્રારંભે જર્મનીએ પોલેન્ડ પર આક્રમણ કર્યું હતું.


જાપાને હવાઈ ટાપુઓમાં આવેલા ક્યા સ્થળે અમેરિકન નૌકાદળ પર આક્રમણ કર્યું હતું ? તે જણાવો.

Hide | Show

જવાબ : જાપાને હવાઈ ટાપુઓમાં આવેલા પર્લહાર્બર સ્થળે અમેરિકન નૌકાદળ પર આક્રમણ કર્યું હતું.


જાપાની તાકાતને રોકવા અમેરિકાએ જાપાનના ક્યા બે શહેરો પર અણુબોમ્બ ફેંક્યા હતા ? તે જણાવો.

Hide | Show

જવાબ : જાપાની તાકાતને રોકવા અમેરિકાએ જાપાનના હિરોશિમા અને નાગાસાકી પર અણુબોમ્બ ફેંકયા હતા.


ક્યા દેશે શરણાગતિ સ્વીકારતા દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધનો અંત આવ્યો ? તે જણાવો.

Hide | Show

જવાબ : જાપાને શરણાગતિ સ્વીકારતા દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધનો અંત આવ્યો.


કોના નેતૃત્વ નીચે ચીનમાં ક્રાંતિ ઉદ્ભવી?

Hide | Show

જવાબ : માઓ-ત્સે-તુંગના નેતૃત્વ નીચે ચીનમાં ક્રાંતિ ઉદ્ભવી.


દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધ પછી વિશ્વે કઈ બે મહાસત્તાઓ વચ્ચે વહેંચાઇ ગયું હતું ? તે જણાવો.

Hide | Show

જવાબ : દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધ પછી વિશ્વ રશિયા અને અમેરિકા આ બે મહાસત્તાઓ વચ્ચે વહેંચાઇ ગયું હતું.


24 ઓકટોબર, 1945ના રોજ કઈ વિશ્વ-સંસ્થાની સ્થાપના કરવામાં આવી ? તે જણાવો.

Hide | Show

જવાબ : 24 ઓકટોબર, 1945ના રોજ સંયુક્ત રાષ્ટ્રો (UN) ની સ્થાપના કરવામાં આવી.


અમેરિકન કોંગ્રેસ (સંસદ)ને સંદેશા આપતા મહત્વની ચાર સ્વતંત્રતાઓની ઘોષણા કોણે કરી ? તે જણાવો.

Hide | Show

જવાબ : અમેરિકન કોંગ્રેસ (સંસદ)ને સંદેશા આપતા મહત્વની ચાર સ્વતંત્રતાઓની ઘોષણા અમેરિકાના પ્રમુખ રૂઝવેલ્ટે કરી હતી.


વિશ્વભરમાં 24 ઓકટોબરનો દિવસ ક્યા દિવસ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે ? તે જણાવો.

Hide | Show

જવાબ : વિશ્વભરમાં 24 ઓકટોબરનો દિવસ યુ.એન. (U.N) દિવસ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.


આંતરરાષ્ટ્રીય અદાલતનું મુખ્ય મથક ક્યા શહેરમાં આવેલું છે ? તે જણાવો.

Hide | Show

જવાબ : આંતરરાષ્ટ્રીય અદાલતનું મુખ્ય મથક નેધરલેન્ડઝના હેગ શહેરમાં આવેલું છે.


સંયુક્ત રાષ્ટ્રોનું સૌથી મોટું અંગ કયું છે ? તે જણાવો.

Hide | Show

જવાબ : સંયુક્ત રાષ્ટ્રોનું સૌથી મોટું અંગ સલામતી સમિતિ છે.


સંયુક્ત રાષ્ટ્રોના ક્યા દેશે વીટો (Veto) નિષેધાધીકાર સૌથી વધુ વખત ઉપયોગ કર્યો છે ? તે જણાવો.

Hide | Show

જવાબ : સંયુક્ત રાષ્ટ્રોના રશિયાએ વીટો (Veto) નિષેધાધીકાર સૌથી વધુ વખત ઉપયોગ કર્યો છે.


વિશ્વના માનવીઓનું સ્વાસ્થ્ય સુધારણાનું કાર્ય કોણ કરે છે ? તે જણાવો.

Hide | Show

જવાબ : વિશ્વના માનવીઓનું સ્વાસ્થ્ય સુધારણાનું કાર્ય વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા (WHO) કરે છે.


સંયુક્ત રાષ્ટ્રોની આર્થિક અને સામાજિક સમિતિનું બીજું નામ શું છે ? તે જણાવો.

Hide | Show

જવાબ : સંયુક્ત રાષ્ટ્રોની આર્થિક અને સામાજિક સમિતિનું બીજું નામ ઇકોસોક (ECOSOC) છે.


સંયુક્ત રાષ્ટ્રોની કઈ સંસ્થા શિક્ષણ, વિજ્ઞાન અને સાંસ્કૃતિક સાધનો દ્વારા રાષ્ટ્રો-રાષ્ટ્રો વચ્ચે સહકાર વધારવાનું કાર્ય કરે છે ? તે જણાવો.

Hide | Show

જવાબ : સંયુક્ત રાષ્ટ્રોની યુનેસ્કો (UNESCO) સંસ્થા શિક્ષણ, વિજ્ઞાન અને સાંસ્કૃતિક સાધનો દ્વારા રાષ્ટ્રો-રાષ્ટ્રો વચ્ચે સહકાર વધારવાનું કાર્ય કરે છે.


સંયુક્ત રાષ્ટ્રના મહામંત્રીની કચેરીને ક્યા નામે ઓળખાય છે?

Hide | Show

જવાબ : સંયુક્ત રાષ્ટ્રના મહામંત્રીની કચેરીને સચિવાલય કહે છે.


સંયુક્ત રાષ્ટ્રોનું સચિવાલય ક્યા શહેરમાં આવેલું છે ? તે જણાવો.

Hide | Show

જવાબ : સંયુક્ત રાષ્ટ્રોનું સચિવાલય ન્યુયોર્ક શહેરમાં આવેલું છે.


દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધ થવાના જવાબદાર પરિબળોની વિસ્તૃત માહિતી આપો.

Hide | Show

જવાબ : દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધ થવાના જવાબદાર પરિબળો નીચે મુજબ હતા:

(1) ઉગ્ર રાષ્ટ્રવાદ : દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધ થવાના પછી જર્મની, ઇટાલી અને જાપાનમાં રાષ્ટ્રવાદે ઉગ્ર અને આક્રમક સ્વરૂપ ધારણ કર્યું.

- જર્મનીમાં હિટલરના નાઝી પક્ષે અને ઈટાલીમાં મુસોલીનના ફાસિસ્ટ પક્ષે પ્રજામાં આક્રમક રાષ્ટ્રવાદ વિકસાવ્યો.

- જાપાને પણ સામ્રાજ્યવાદી નીતિ અપનાવી લોકોમાં ઉગ્ર રાષ્ટ્રવાદ વિકસાવી તેમને યુદ્ધ માટે તૈયાર કર્યા. પરિણામે વિશ્વશાંતિ જોખમાઈ.

(2) જૂથબંધીઓ: પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ પછી ફ્રાંસને જર્મનીનો ભય હોવાથી તેણે બેલ્જિયમ, પોલેન્ડ, રુમાનિયા અને ઝેકોસ્લોવેકિયા સાથે મૈત્રી કરારો કર્યા.

- ઈટાલીએ ઝેકોસ્લોવેકિયા, યુગોસ્લાવિયા, રુમાનિયા, હંગેરી, તુર્કી-ગ્રીસ અને ઓસ્ટ્રીયા સાથે કરાર કર્યા.

- રશિયાએ જર્મની, તુર્કી, લીયુઆનીયા અને ઈરાન સાથે કરાર કર્યા.

- ઇંગ્લેન્ડ અને ફ્રાન્સે લોકશાહી મુલ્યો ધરાવતાં દેશોનું જૂથ રચ્યું.

(3) લશ્કરવાદ: પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ પછી યુરોપના બધા દેશો એકબીજાથી ચડિયાતા શસ્ત્રોનું ઉત્પાદન કરવા લાગ્યા.

- રશિયા અને જર્મનીએ લશ્કરમાં ફરજીયાત ભરતી શરુ કરી.

- યુરોપના દરેક દેશે ભૂમિદળ, નૌકાદળ કઅને હવાઈદળની સંખ્યામાં વધારો કર્યો.

- જાપાન અને અમેરિકાએ પણ શસ્ત્રસામગ્રી વધારવાની હોડમાં ઝંપલાવ્યું. અમેરિકાએ નૌકાદળને સશક્ત બનાવ્યું.

- આમ, શસ્ત્રીકરણની દોડે વિશ્વને યુદ્ધકીય વાતાવરણમાં પલટી નાખ્યું. દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધના નગારા વાગવા લાગ્યા.

(4) રાષ્ટ્રસંઘની નિષ્ફળતા: ઇટાલી, જાપાન અને જર્મની જેવાં રાષ્ટ્રો તેમની સામ્રાજ્ય-લાલસા સંતોષવા નાના અને નબળાં રાષ્ટ્રો પર આક્રમણો કરવા લાગ્યા.

- રાષ્ટ્રસંઘને સરકારી પીઠબળ ન હોવાથી એ આક્રમણો રોકવામાં તેને નિષ્ફળતા મળી.

(5) વર્સેલ્સની સંધી: જર્મનીને યુદ્ધ માટે જવાબદાર ગણી તેની પર 6.5 અબજ પાઉન્ડનો જંગી યુદ્ધ દંડ નાખવામાં આવ્યો.

- આ સંધી મુજબ તેનો રુહર પ્રાંત ફ્રાન્સે પડાવી લીધો.

- જર્મનીની રહાઈન નદી જળમાર્ગ માટે ખુલ્લી મુકવામાં આવી.

- જર્મનીના મોટા ભાગના સમૃદ્ધ ખનીજ પ્રદેશો પડાવી લેવામાં આવ્યા.

- વર્સેલ્સની સંધી જર્મની માટે અન્યાયી અને અપમાનજનક હતી.

- જેથી જર્મનીના સરમુખત્યાર હિટલરે આ સંધીને કાગળનું ચોતરું કહીને ફગાવી દેવાની પ્રજાને હાકલ કરી. તેથી જર્મનીની પ્રજાને યુદ્ધનું પ્રોત્સાહન મળ્યું.

- વર્સેલ્સની સંધિમાં ઇટાલીની ઉપેક્ષા થઇ હોવાથી તે રોષે ભરાયું હતું. આ સંધીથી જાપાનને પણ ઘણો અસંતોષ હતો.

- આમ, વર્સેલ્સની અન્યાયી સંધિમાં જ દ્વિતીય વિશ્વયુધ્ધના બીજ વવાયા હતા.

(6) એડોલ્ફ હિટલરની સામ્રાજ્યવાદી મહત્વકાંક્ષા: હિટલર ઉગ્ર રાષ્ટ્રવાદી અને સૈનીકવાદી માનસ ધરાવતો હતો. તે ગમે તે ભોગે જર્મનીની એકતા, સ્થિરતા અને સમૃદ્ધિ ઈચ્છતો હતો. તેથી તેણે ઉગ્ર સામ્રાજયવાદી નીતિ અપનાવી.

- 12 માર્ચ, 1938 ના દિવસે હિટલરે ઓસ્ટ્રીય પર આક્રમણ કરી તેની પર સત્તા જમાવી.

- 1 ઓકટોબર, 1938 ના રોજ તેણે ઝેકોસ્લેવેકિયા પર કબજો જમાવ્યો.

- માર્ચ, 1939 માં તેણે લીયુઆનીયાનું મેમેલ (Mamal) બંદર કબજે કર્યું.

- આમ, હિટલરે વર્સેલ્સની સંધિનો ભંગ કરી વિશાળ જર્મન રાષ્ટ્રનું સર્જન કર્યું અને પોતાની મહત્વકાંક્ષા સંતોષી.

- હિટલરની સામ્રાજયવાદી મહત્વકાંક્ષા દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધ માટે કારણભૂત હતી.

(7) જર્મનીનું પોલેન્ડ પરનું આક્રમણ (તાત્કાલિક પરિબળ): જર્મનીના સરમુખ્યાતાર હિટલરની સામ્રાજ્ય-લાલસાને કારણે યુરોપમાં યુદ્ધનું વાતાવરણ સર્જાયું હતું.

- 1 સપ્ટેમ્બર, 1939 ના દિવસે હિટલરે પોલેન્ડ પર આક્રમણ કર્યું.

- બ્રિટન અને ફ્રાન્સે જર્મનીને આ યુદ્ધ તાત્કાલિક બંધ કરવા ચેતવણી આપી. પરંતુ જર્મનીએ તેની અવગણના કરી.

- તેથી બ્રિટન અને ફ્રાન્સે પોલેન્ડના રક્ષણ માટે જર્મની સામે યુદ્ધ જાહેર કર્યું. આ રીતે દ્વિતીય વિશ્વયુધ્ધનો પ્રારંભ થયો.


દ્વિતીય વિશ્વયુધ્ધના પરિણામો કયા હતા તે સવિસ્તાર સમજુતી આપો.

Hide | Show

જવાબ : દ્વિતીય વિશ્વયુધ્ધના પરિણામો નીચે મુજબ હતા :

(1) આર્થિક પરિણામો : દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધમાં ભાગ લેનાર દરેક રાષ્ટ્રને ભારે ખર્ચ થયો.

- અમેરિકાએ 350 અબજ ડોલરનો અને બીજા રાષ્ટ્રોને લગભગ 1 અબજ ડોલર કરતા વધુ ખર્ચ થયો.

- આ યુધ્ધમાં જેટલા ડોલરનો ખર્ચ થયો હતો એટલી જ કિંમતની મિલકતનો નાશ થયો હતો.

- ઇંગ્લેન્ડે લગભગ 2 હજાર કરોડની મિલકતો ગુમાવી.

- આ યુધ્ધમાં ભાગ લેનાર બધા દેશોનું અર્થતંત્ર છિન્નભિન્ન થઇ ગયું. યુરોપના દેશોમાં ચીજવસ્તુઓની અછત, મોંઘવારી, બેકારી, ભૂખમરો વગેરે જેવી સમસ્યાઓ ઉભી થઇ. લોકોનું આર્થિક જીવન અસ્તવ્યસ્ત થઇ ગયું. વિશ્વના બધા દેશોમાં મહામંદી પ્રસરી.

(2) ચીનમાં સામ્યવાદી સરકારની સ્થાપના: ઈ.સ. 1971 માં રશિયામાં થયેલી બોલ્શેવિક ક્રાંતિથી ચીન સહીત વિશ્વના અનેક રાષ્ટ્રો પ્રભાવિત થયા હતા.

- દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધ બાદ જાપાનની તાકાત ઘટી ગઈ હતી. પરિણામે ચીન પરનો તેનો પ્રભાવ ઓસરી ગયો.

- આ પરિસ્થિતિનો લાભ લઇ ચીનમાં માઓ-ત્સે-તુંગના નેતૃત્વ નીચે ક્રાંતિ થઈ. ક્રાંતિને અંતે ઈ.સ. 1949માં ચીનમાં સામ્યવાદી સરકારની સ્થાપના થઇ.

(3) ઠંડુ યુદ્ધ: દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધ પછી વિશ્વના રાજકારણમાં અમેરિકા-તરફી અને રશિયા-તરફી એ બે પરસ્પર વિરોધી વિચારસરણીવાળા સત્તાજૂથો રચાયા. વિશ્વના નાના રાષ્ટ્રો પોતાની અનુકુળતા મુજબ આ બંને સત્તાજૂથોમાં જોડાયા. આ બંને સત્તાજૂથોએ એકબીજાના મતના ખંડન માટે તેમજ પોતાના મતના સમર્થન માટે વાક અને વિચાર યુધ્ધો કરી શસ્ત્ર વગરની તંગ રાજકીય પરિસ્થિતિનું નિર્માણ કર્યું, જે ઠંડા યુદ્ધ (Cold war) તરીકે ઓળખાઈ.

(4) સંયુક્ત રાષ્ટ્રોની સ્થાપના: દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધ પછી વિશ્વમાં શાંતિ, સલામતી અને સહ-અસ્તિત્વના હેતુથી 24 ઓકટોબર, 1945 ના રોજ સંયુક્ત રાષ્ટ્રો (United Nations)ની સ્થાપના કરવામાં આવી. તેનું મુખ્ય કાર્યાલય યુ.એસ.એ. ના ન્યુયોર્ક શહેરમાં રાખવામાં આવ્યું.


સંયુક્ત રાષ્ટ્રોની સ્થાપના કઈ રીતે થઇ તે વિસ્તૃતમાં જણાવો.

Hide | Show

જવાબ : સંયુક્ત રાષ્ટ્રોની સ્થાપના નીચે મુજબ થઇ હતી:

- ઈ.સ. 1939 માં શરુ થયેલા દ્વિતીય વિશ્વયુધ્ધમાં અમેરિકા જોડાયું ત્યારથી જ અમેરિકાના પ્રમુખ એફ.ડી.રૂઝવેલ્ટે વિશ્વમાં માનવ સ્વાતંત્ર્ય, શાંતિ અને સલામતી માટે પ્રયત્નો શરુ કર્યા.

- 6 જાન્યુઆરી, 1941 ના  રોજ તેમણે આ ચાર બાબતોની જાહેરાત કરી : (1) વિચાર અને વાણીસ્વાતંત્ર્ય, (2) ધાર્મિક સ્વાતંત્ર્ય, (3) આર્થિક સ્વાતંત્રય અને (4) ભયમાંથી મુક્તિનો અધિકાર.

- 4 ઓગસ્ટ, 1941 ના રોજ પ્રમુખ રૂઝવેલ્ટ અને બ્રિટનના વડા પ્રધાન ચચીર્લે ચર્ચાવિચારણાના અંતે આઠ મુદ્દાઓનું એટલેન્ટીક ખતપત્ર બહાર પાડ્યું.

- આ ખતપત્રમાં દરેક રાષ્ટ્રની સ્વતંત્રતા અને સાર્વભોમત્વની જાળવણી, વિશ્વશાંતિ અને સલામતી, સામાજિક અને આર્થિક કલ્યાણ, ની:શસ્ત્રીકરણ વગેરે બાબતોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો.

- ઓકટોબર,1943 માં બ્રિટન, અમેરિકા, રશિયા અને ચીનના વિદેશ પ્રધાનો મોસ્કોમાં મળ્યા. તેમની એ મોસ્કો પરિષદમાં વિશ્વશાંતિ જાળવવાના કેટલાક પાયાના સિદ્ધાંતો નક્કી કરવામાં આવ્યા.

- નવેમ્બર, 1943 માં તહેરાનમાં પણ માંધાતાઓની પરિષદ મળી.

- સપ્ટેમ્બર, 1944 માં વોશિંગ્ટન ખાતે 50 રાષ્ટ્રોના પ્રતિનિધીઓએ સંયુક્ત રાષ્ટ્રોનું ખતપદ તૈયાર કર્યું.

- 24 ઓકટોબર, 1945 ના રોજ અમેરિકાના સન ફ્રાન્સીસ્કોમાં 51 સભ્યરાષ્ટ્રોએ સંયુક્ત રાષ્ટ્રો (United Nations) ની સ્થાપનાની જાહેરાત કરી. તેમાં ભારતનો પણ સમાવેશ હતો.


વૈશ્વિક મહામંદી (ઈ.સ. 1929-1932) ના ઉદ્દભવની થયેલ વિવિધ અસરો સમજાવો.

Hide | Show

જવાબ : વૈશ્વિક મહામંદી (ઈ.સ. 1929-1932) ની અસરો નીચે મુજબ હતી:

- વિશ્વના મોટાભાગના રાષ્ટ્રો પર વૈશ્વિક મહામંદીની અસરો થઇ હતી.

- વિશ્વની મહાસત્તા ગણાતા ગ્રેટબ્રિટનને પોતાના ચલણ પાઉન્ડ સામે અનામતરૂપે સોનાનો જથ્થો રાખવાની નીતિ ત્યજવી પડી. ગ્રેટબ્રિટનના આ પગલાની અસર વિશ્વના અન્ય રાષ્ટ્રો પર પણ પડી.

- અમેરિકા જેવા સમૃદ્ધ રાષ્ટ્રમાં આર્થિક મંદીનું મોજું ફરી વળ્યું. અમેરિકામાં અનેક કારખાના તેમજ ઉદ્યોગ-ધંધા બંધ પડી ગયા.

- અમેરિકામાં લાખો કામદારો બેકાર બન્યા.

- વૈશ્વિક મંદીએ અમેરિકાની અર્થવ્યવસ્થાને નબળી પાડી. દેશની આર્થીક સ્થિતિને કથળતી અટકાવવા અમેરિકાને કડક નિયમો લાદવા પડ્યા.

- વિશ્વના આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર અને ઉદ્યોગો મંદીની અસરો નીચે આવ્યા, વિશ્વનો વેપાર ઘટીને અડધો થઇ ગયો.


સંયુક્ત રાષ્ટ્રોના અંગ તરીકે આર્થિક-સામાજિક સમિતિ કેટલું મહત્વ ધરાવે છે તે સમજાવો.

Hide | Show

જવાબ : સંયુકત રાષ્ટ્રોની આ સમિતિ આર્થિક અને સામાજિક ક્ષેત્રે ખુબ જ મહત્વ ધરાવે છે.

- તેની કુલ સભ્યસંખ્યા 54 છે. સામાન્ય સભા તેની ચુંટણી દર ત્રણ વર્ષ માટે કરે છે. દર વર્ષે   ભાગના સભ્યો નિવૃત થાય છે અને તેટલા જ નવા સભ્યો ચૂંટાય છે.

- આર્થીક અને સામાજિક સમિતિ-ઇકોસોક (Economic and Social council – ECOSOC) તે જગતના દેશોની આર્થીક, સામાજિક, સાંસ્કૃતિક અને આરોગ્યવિષયક બાબતોનો અભ્યાસ કરી અહેવાલો તૈયાર કરે છે અને તેમના વિકાસ માટે વિવિધ પ્રવૃતિઓની ભલામણ કરે છે.

- તે ધર્મ, જાતી કે પ્રદેશના ભેદભાવ વિના જગતની પ્રજાનું જીવનધોરણ ઊંચું લાવવાના પ્રયત્નો કરે છે.

- આ સમિતિની દેખરેખ નીચેની તેની પેટાસમિતિઓ (સંસ્થાઓ) વિશ્વભરમાં કામ કરે છે.

- હુ- વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા (World Health Organization – WHO) : તે વિશ્વના બધા લોકોની તંદુરસ્તીનું ધોરણ સુધારવાનું કામ કરે છે.

- આંતરરાષ્ટ્રીય બેંક અને નાણા ભંડોળ (International Monetary Fund – IMF) : તે વિશ્વમાં નાણાકીય સ્થિરતા સ્થાપવાનું કામ કરે છે.   

- ફાઓ : આંતરરાષ્ટ્રીય અન્ન અને કૃષિ સંસ્થા (Food and Agriculture Organisatio – FAO) તે દુનીયાના બધા  દેશોમાં કૃષિ-ઉત્પાદનો, જંગલો, માછલીઓ વગેરેનું ઉત્પાદન વધારવાનું તેમજ પોષણનું ધોરણ ઊંચું લાવવાનું કામ કરે છે.

- યુનિસેફ : સંયુક્ત રાષ્ટ્રોનું બાળકો માટેનું આકસ્મિક મદદ ભંડોળ (United Nations International Children’s Emergency Fund - UNICEF) : તે વિશ્વના બાળકોનું સ્વાસ્થ્ય સુધારવા પોષ્ટિક આહારની અને બાળકલ્યાણની પ્રવૃતિઓ કરે છે.

- યુનેસ્કો : સંયુક્ત રાષ્ટ્રોની શૈક્ષણિક, વૈજ્ઞાનિક અને સાંસ્કૃતિક સંસ્થા (United Nations Educationals Scientific Cultural Organisation - UNESCO) : તે દુનિયાના બધા દેશોમાં શૈક્ષણિક, વૈજ્ઞાનિક અને સાંસ્કૃતિક પ્રવૃતિઓ દ્વારા આંતરરાષ્ટ્રીય સહકાર વધારવાનું કામ કરે છે.


જાપાનની સામ્રાજ્યવાદી નીતિ વિશે ટૂંકનોંધ લખો.

Hide | Show

જવાબ : પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધને અંતે વર્સેલ્સની સંધી મુજબ જાપાનને તેની ઈચ્છા મુજબના ચીનના પ્રદેશો ન મળ્યા.

- જર્મનીના મોટા ભાગના સંસ્થાનો ઇંગ્લેન્ડ અને ફ્રાન્સે વચ્ચે વહેંચી લીધા. તેથી જાપાનને અસંતોષ થયો હતો.

- ઈ.સ. 1921 - 22ની વોશિંગ્ટન પરિષદમાં ઇંગ્લેન્ડ અને અમેરિકાના નૌકાદળની કુલ સંખ્યાના માત્ર 35% નું નૌકાદળ રાખવાની દરખાસ્ત જાપાનને સ્વીકારવી પડી.

- જાપાનને રાષ્ટ્રસંઘની સમિતિમાં કાયમી સભ્યપદ ન મળ્યું.

- જાપાનને સખાલીન અને સાઈબિરિયાના ટાપુ ખાલી કરવા પડયા. જેથી જાપાનના યુવાનો નાખુશ થયા.

- આ સમયે જાપાનમાં ચુંટણી થઇ. તેમાં દેશમાં લશ્કરી ઢબના શાસનની તરફેણ કરનારા પક્ષોને બહુમતી મળી.

- જાપાનના લશ્કરી શાસને વિસ્તારવાદીની નીતિ અપનાવી.

- ઈ.સ. 1932માં જાપાને મંચુરિયા કબજે કરી ત્યાં પોતાની મન્ચુકો સરકાર બનાવી.

- જાપાને કોરિયા, મંગોલિયા, શાટૂંગ અને ચીનના કેટલાક ભાગ પર કબજો મેળવ્યો.

- જાપાને જર્મની અને ઇટાલી સાથેના સંબંધો સુધારી તેમની જેમ સામ્રાજ્યવાદનો વિસ્તાર કર્યો.

- ઈ.સ. 1933માં જાપાન રાષ્ટ્રસંઘમાંથી નીકળી ગયું.

- સમ્રાટ મેઈજી પછી ઈ.સ. 1936માં ગાદીએ આવેલ શહેનશાહના હીરોહાટીએ જાપાનની સામ્રાજ્યવાદી પ્રવૃત્તિને ઉત્તેજન આપ્યું.

- જાપાનની સામ્રાજ્યવાદી પ્રવૃત્તિઓને પશ્ચિમના દેશો રોકી શક્યા નહિ.

- દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધ પહેલા જાપાને લગભગ સમગ્ર ચીન પર પોતાનું વર્ચસ્વ સ્થાપી દીધું.

- આમ, જાપાનની સામ્રાજ્યવાદી નીતિએ વિશ્વમાં દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધનો ભય ઉત્પન્ન કર્યો.


દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધના એક પરિબળ તરીકે લશ્કરવાદ વિશે ટૂંકમાં સમજાવો.

Hide | Show

જવાબ : પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ પછી યુરોપના બધા દેશો એકબીજાથી ચડિયાતા શસ્ત્રોનું ઉત્પાદન કરવા લાગ્યા.

- રશિયા અને જર્મનીએ લશ્કરમાં ફરજીયાત ભરતી શરુ કરી.

- યુરોપના દરેક દેશે ભૂમિદળ, નૌકાદળ કઅને હવાઈદળની સંખ્યામાં વધારો કર્યો.

- જાપાન અને અમેરિકાએ પણ શસ્ત્રસામગ્રી વધારવાની હોડમાં ઝંપલાવ્યું. અમેરિકાએ નૌકાદળને સશક્ત બનાવ્યું.

- આમ, શસ્ત્રીકરણની દોડે વિશ્વને યુદ્ધકીય વાતાવરણમાં પલટી નાખ્યું. દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધના નગારા વાગવા લાગ્યા.


દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધની રૂપરેખા વિશે ટૂંકમાં સમજાવો.

Hide | Show

જવાબ : 1 સપ્ટેમ્બર, 1939 ના રોજ દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધની શરૂઆત થઇ. યુદ્ધ દરમિયાન વિશ્વના દેશો બે જુથમાં વહેંચાઇ ગયા: (1) મિત્રરાષ્ટ્રો તરીકે ઓળખાતા બ્રિટન, ફ્રાંસ, રશિયા, અમેરિકા અને તેમના મિત્રરાષ્ટ્રોનું જૂથ. (2) ધરી રાષ્ટ્રો તરીકે ઓળખાતા જર્મની, ઇટાલી, જાપાન અને તેમના સાથી રાષ્ટ્રોનું જૂથ.

- પેસિફિક મહાસાગરમાં આવેલા અમેરિકાના હવાઈ ટાપુઓના લશ્કરી મથક પર્લહાર્બર પર જાપાને હુમલો કરી અમેરિકન નૌકાદળની ભારે ખુવારી કરી. આથી તટસ્થ નીતિ છોડી અમેરિકાએ જાપાનની સામે યુદ્ધ જાહેર કર્યું. અમેરિકાએ યુધ્ધમાં જોડતા મિત્રરાષ્ટ્રોની તાકાતમાં વધારો થયો. પરિણામે યુદ્ધની બાજી પલટાવા લાગી.

- 7 મે, 1945ના રોજ જર્મનીએ બિનશરતી શરણગતિ સ્વીકારી. યુધ્ધમાં મિત્રરાષ્ટ્રોનો વિજય થયો.

- યુદ્ધનો અંત આવતા મિત્રરાષ્ટ્રોએ જાપાન પર હુમલા શરુ કર્યા. અમેરિકાએ જાપાનના હિરોશીમા અને નાગાસાકી નામના શહેરો પર અણુબોમ્બ નાખ્યા. તેનાથી મહાભયાનક વિનાશ થયો.

- જાપાનના 1 લાખ 24 હજારથી વધુ લોકો મૃત્યુ પામ્યા અને અસંખ્ય લોકો ઘાયલ થયા.

- આથી જાપાને 11 ઓગસ્ટ, 1945ના દિવસે શરણાગતિ સ્વીકારી. એ સાથે દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધનો અંત આવ્યો.


સંયુક્ત રાષ્ટ્રોની સામાન્ય સભા વિશે ટૂંકમાં ચર્ચા કરો.

Hide | Show

જવાબ : સામાન્ય સભા (General Assembly) સંયુક્ત રાષ્ટ્રોનું સૌથી મોટું અંગ છે. તેથી બધા સભ્યરાષ્ટ્રોના પ્રતિનીધીઓની બનેલી છે.

- સામાન્ય સભાની  બહુમતી અર્થાત સલામતી સમિતિની ભલામણથી જગતનું કોઈપણ રાષ્ટ્ર સંયુક્ત રાષ્ટ્રોનું સભ્યપદ મેળવી શકે છે.

- દરેક રાષ્ટ્ર સામાન્ય સભામાં પોતાના પાંચ પ્રતિનિધિઓ મોકલી શકે છે. પરંતુ દરેક રાષ્ટ્રને એક જ મત આપવાનો અધિકાર છે.

- હાલમાં (ઈ.સ. 2016માં )સામાન્ય સભામાં સભ્યોની કુલ સંખ્યા 193 છે.

- સામાન્ય સભા કોઈ સામાન્ય બાબત પર સાદી બહુમતી પર ઠરાવ પસાર કરે છે. પરંતુ મહત્વના પ્રશ્ને હાજર રહેલા સંખ્યારાષ્ટ્રોની  બહુમતીથી કરાર પસાર કરવામાં આવે છે.

મુખ્ય કાર્ય:

(1) આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધોને લગતી કોઇપણ બાબત પર સામાન્ય સભા ચર્ચા કરી સલાહ, સૂચનો કે ભલામણ કરે છે.

(2) દર વર્ષે સંયુક્ત રાષ્ટ્રોના મહામંત્રીએ રજુ કરેલા અંદાજપત્રને તે મંજુર છે. અને સંયુક્ત રાષ્ટ્રોના દરેક અંગના ખર્ચની રકમોની ફાળવણી કરે છે.

(3) વિશ્વના રાષ્ટ્રોના આર્થિક વિકાસ, માનવ અધિકાર, નિ:શસ્ત્રીકરણ તેમજ વર્તમાન સમયના આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રશ્નોનું નિરાકરણ વગેરે બાબતો અંગે સામાન્ય સભા કામ કરે છે.

(4) તે સંયુક્ત રાષ્ટ્રોના વિવિધ અંગોના સભ્યોની ચુંટણી કરે છે.

(5) તે દર વર્ષે પોતાના પ્રમુખ અને ઉપપ્રમુખની ચુંટણી કરે છે.

- સામાન્ય સભાને વિશ્વની સંસદ (world Parliemnent – વર્લ્ડ પાર્લામેન્ટ) કહી શકાય.

- સામાન્ય સભાનું વડુમથક ન્યુયોર્કમાં છે.


સંયુક્ત રાષ્ટ્રોની સલામતી સમિતિ વિશે ટૂંકમાં સમજાવો.

Hide | Show

જવાબ : સલામતી સમિતિ (Security Council) સંયુક્ત રાષ્ટ્રોનું સૌથી મહત્વનું અંગ છે. તે સંયુક્ત રાષ્ટ્રોની કારોબારી છે.

- તે 15 સભ્યોની બનેલી છે. જેમાં યુ.એસ.એ., રશિયા, બ્રિટન, ફ્રાંસ અને ચીન - આ પાંચ તેના કાયમી સભ્યો છે અને બાકીના દસ બિનકાયમી સભ્યો છે.

- સલામતી સમિતિ વિશ્વમાં શાંતિ અને સલામતી જાળવવાનું કાર્ય કરે છે. આ માટે તે ચર્ચાઓ કરે છે.

- ચર્ચાઓને અંતે પાંચ કાયમી સભ્યો સહીત ઓછામાં ઓછા નવ સભ્યોના મતથી ઠરાવ પસાર કરવામાં આવે છે.

- ચર્ચાઓને અંતે પાંચ કાયમી સભ્યોને ઠરાવનો નિષેધ કરવાનો વિશેષ અધિકાર આપ્યો છે. એ અધિકારને નિષેધાધિકાર કે વીટો (Veto Power) કહેવામાં આવે છે.

- આંતરરાષ્ટ્રીય શાંતિ અને સલામતી જાળવવા માટે સલામતી સમિતિને વિશાળ સત્તાઓ આપવામાં આવી છે.

- એ માટે તે સંયુક્ત રાષ્ટ્રોના સભ્યરાષ્ટ્રો સાથે વાટાઘાટો કરે છે.

- સભ્યરાષ્ટ્રો વચ્ચે યુદ્ધ થયું હોય તો તે લવાદી કે વાટાઘાટો દ્વારા તેનો અંત લાવવા પ્રયત્ન કરે છે.


આંતરરાષ્ટ્રીય અદાલત વિશે ટૂંકમાં સમજુતી આપો.

Hide | Show

જવાબ : સભ્યરાષ્ટ્રોના રાજકીય કે અન્ય પ્રકારના ઝગડાને આંતરરાષ્ટ્રીય ધોરણે ઉકેલવા માટે આંતરરાષ્ટ્રીય અદાલતની રચના કરવામાં આવી છે.

- આ અદાલતનું કાયમી મથક નેધરલેન્ડના હેગ શહેરમાં છે.

- આ અદાલત 15 ન્યાયમૂર્તિઓની બનેલી છે. તેમના હોદ્દાની મુદ્દત 9 વર્ષની છે.

- ન્યાયમૂર્તિઓની ચુંટણી સામાન્ય સંખ્યા અને સલામતી સમિતિના સભ્યો કરે છે.

- આ અદાલત આંતરરાષ્ટ્રીય ઝગડાઓ વિશે ચુકાદા આપે છે અને સભ્યરાષ્ટ્રો પાસે આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાઓનું પાલન કરે છે.

- સંયુક્ત રાષ્ટ્રોનું સભ્યપદ ન ધરાવનાર દેશ પણ આ અદાલત સમક્ષ ન્યાય માટે ફરિયાદ કરી શકે છે.


There are No Content Availble For this Chapter

Take a Test

Choose your Test :

નૂતન વિશ્વ તરફ પ્રયાણ

ઈતિહાસ

Browse & Download GSEB Books For ધોરણ ૦૯ All Subjects

The GSEB Books for class 10 are designed as per the syllabus followed Gujarat Secondary and Higher Secondary Education Board provides key detailed, and a through solutions to all the questions relating to the GSEB textbooks.

The purpose is to provide help to the students with their homework, preparing for the examinations and personal learning. These books are very helpful for the preparation of examination.

For more details about the GSEB books for Class 10, you can access the PDF which is as in the above given links for the same.